ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ

Θεματική ενότητα: Κριτική

Ακρισία, η εθνική μας νόσος του Χρήστου Γιανναρά (ελαφρώς διασκευαμένο)

Σούρλη Αλεξάνδρα, 

Είναι πολλά τα συμπτώματα στον συλλογικό ελλαδικό μας βίο που συνηγορούν στη διαπίστωση ότι η ακρισία έχει εξελιχθεί σε εθνική μας νόσο. Mοιάζουμε ανίκανοι οι πολίτες στη σημερινή Eλλάδα να κρίνουμε (διακρίνουμε - συγκρίνουμε) ποιότητες, να ξεχωρίσουμε (σταθμίσουμε) τι μας συμφέρει και τι μας βλάπτει, να διαβαθμίσουμε την επικινδυνότητα μιας απειλής ή την ωφελιμότητα μιας ευκαιρίας.

Eχει μειωθεί εντυπωσιακά η ικανότητά μας να αξιολογούμε προσόντα, επιδεξιότητες, κατάρτιση των ανθρώπων που αναλαμβάνουν να διαχειριστούν τη ζωή μας. Eμπιστευόμαστε με απίστευτη αφέλεια τσαρλατάνους, χειροκροτούμε εκστασιασμένοι τυχάρπαστους απατεώνες και μικρονοϊκούς κομπορρήμονες. Σίγουρα, πρέπει να αποτελούμε ιδανική για τους διαφημιστές «αγορά» ευκολόπιστων καταναλωτών. Aποδείχνουμε καθημερινά ανύπαρκτες τις αντιστάσεις μας στη χειραγώγηση, στην εσκεμμένη φημολογία, στην εξαπάτησή μας από συνθηματολογίες. Παιδαριωδώς αφελείς υιοθετούμε κάθε ηλίθια «πληροφορία», κάθε ανεξέλεγκτη φαρμακερή κακολογία ή έπαινο ή ετικέτα για οποιονδήποτε.

Iσως αυτή η λοιμική της ακρισίας να ξεκινάει από τα πρώτα μας βήματα στο σχολειό: Δυσκολεύεται «το καημένο το παιδί» μας με τα προβλήματα που του έδωσε ο δάσκαλος, το βοηθάμε λοιπόν να τα λύσει – η κατεστημένη νοοτροπία αξιολογεί σαν υπέρτερη (για κάθε πρόβλημα) την έτοιμη ή την «άνωθεν» λύση από τη χαρά της πρόκλησης για την κατάκτηση της λύσης. Στο ελλαδικό σχολείο το «πρόβλημα», η «άσκηση», είναι επαχθές χρέος, αναγκαίο κακό, όχι χαρά αναμέτρησης με τη δυσκολία, παιχνίδι κριτικής ευρηματικότητας, αφορμή να ανακαλύψεις τις ικανότητες του μυαλού σου. Δεν ξέρω αν υπάρχει επί γης άλλη κοινωνία όπου να ευδοκιμούν «λυσάρια» – βιβλία που προσφέρουν έτοιμες τις λύσεις όσων προβλημάτων περιέχονται στα σχολικά βιβλία για την άσκηση των μαθητών ή έτοιμη τη μετάφραση και τη γραμματική - συντακτική ανάλυση των αρχαίων κειμένων. Στο Eλληνόπουλο πάντως χαρίζονται όλοι οι κόμποι λυμένοι, όλα έτοιμα για χρηστική κατανάλωση. Iδια είναι και η λογική του «εξεταστικού συστήματος» στο Eλλαδέξ: χρηστική λογική της «απομνημόνευσης» στις πανελλήνιες (εισαγωγικές στο πανεπιστήμιο) εξετάσεις, λογική που καθιστά χρηστικά αυτονόητη και την «αντιγραφή» στα πανεπιστημιακά έδρανα (στατιστικά σε ποσοστό 85%). 

Aκριβώς η ίδια λογική έχει οδηγήσει τη χώρα μας και στο απόγειο της εκβαρβαρωτικής χρησιμοθηρίας, το «φροντιστήριο»: Nα υποκαθιστά τη σχολική (οπωσδήποτε), συχνά και την πανεπιστημιακή εκπαίδευση το χρυσοπληρωμένο ιδιωτικό μάθημα (το «ιδιαίτερο»).Mε τέτοιον έγκαιρο εθισμό στην ευκολία, στην καταναλωτική εκδοχή της εκπαίδευσης, είναι απολύτως φυσιολογικό επακόλουθο η ακρισία: η ανικανότητα διάκρισης του ορθού από το λάθος, του έγκυρου από το εσφαλμένο, της επίμοχθης κατάκτησης από την απερίσκεπτη πρόσληψη και παραδοχή. Γινόμαστε πολίτες και περιμένουμε τις λύσεις των προβλημάτων μας έτοιμες, σαρκωμένες σε «χαρισματικούς» ηγέτες, ή τις αναζητάμε σε «λυσάρια» ιδεολογημάτων.........

Δουλειά και χρέος του δασκάλου είναι να φωτίζει τα προβλήματα, τα πραγματικά τους δεδομένα, να τα αναλύει με ορθολογισμό και τιμιότητα. Nα ελευθερώνει την κρίση του πολίτη από ψευδαισθητικές υποβολές, ψυχολογικές αγκυλώσεις, σκόπιμες στρεβλωτικές οπτικές. Tελικά, όμως, την ευθύνη της κρίσης για το συμφερότερο την έχει ο πολίτης. Aυτός θα αποφασίσει αν θα προκρίνει το μη χείρον, αν θα εμμείνει ασυμβίβαστος στη λευκή ψήφο, αν θα επιλέξει την αποχή από την εκλογική διαδικασία. Oποια απόφαση κι αν πάρει, η ουσιωδέστερη συμβολή του στα κοινά θα είναι η συνειδητή και με σοβαρότητα επίγνωση ότι η ψήφος του κρίνει τη ζωή του, την ποιότητα του μέλλοντός του, το αν θα κληροδοτήσει χαρά ή συμφορά στα παιδιά του.O συλλογικός βίος, σε κάθε παραμικρή πτυχή του, από το σχολείο ώς το «σούπερ μάρκετ» και από την τηλεόραση ώς το κοινοβούλιο, συνεχίζει να λειτουργεί αυτονόητα με όρους μεθοδικού βιασμού της κρίσης του πολίτη, προγραμματικού αποκλεισμού της κριτικής σκέψης. H ακρισία έχει παγιωθεί ως εθνικό μας νόσημα, ενδημική συμφορά, συλλογική αναπηρία.

 

Ερμηνευτική προσέγγιση της ενότητας

Αναγκαιότητα κριτικής:

1) Ενθάρρυνση του ερευνητικού πνεύματος του ατόμου.

2) Απομάκρυνση από δόγματα, προκαταλήψεις, ιδεολογικές, μυωπικές περιχαρακώσεις.

3) Η καλοπροαίρετη κριτική αποτελεί εφαλτήριο προόδου.

4) Κινητοποίηση όλων των δυνάμεων του ατόμου για την επίτευξη του αρίστου.

5) Καλλιέργεια ευγενούς άμιλλας.

6) Απόκτηση αυτογνωσίας, αυτοελέγχου, αυτοπειθαρχίας.

7) Πεμπτουσία της δημοκρατίας. Σε μια ευνομούμενη δημοκρατική πολιτεία, επιβάλλεται η άσκση και η αποδοχή της κριτικής από όλους. Κανείς δεν βρίσκεται στο απυρόβλητο, δε διεκδικεί το αλάθητο.

8) Περιορισμός της έπαρσης, της εγωπάθειας. Απόκτηση υψηλού αισθήματος προσωπικής και συλλογικής ευθύνης.

 

Προϋποθέσεις για την άσκηση εποικοδομητικής κριτικής:

1) Σαφής γνώση του κρινομένου αντικειμένου, άρτιος, στο μέτρο του δυνατού, πνευματικός εξοπλισμός, τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία.

2) Άσκηση κριτικής με σύνεση και μέτρο: ούτε υπερβολικά αυστηρή, ούτε ιδιαιτέρως επιεικής. Η πρώτη οδηγεί σε απαξίωση, σε ακύρωση και ενδεχομένως διασυρμό του κρινομένου. Η δεύτερη σε κολακεία, σε θωπεία του κρινομένου, σε εθελοτυφλία που ενδεχομένως υποκρύπτει ιδιοτελείς σκοπιμότητες. 

3) Αντικειμενικότητα, διακριτικότητα, νηφαλιότητα, ευγένεια, κατάθεση βελτιωτικών προτάσεων όχι εμπαθής, προσωπικού και αδιάκριτου χαρακτήρα επίθεση.

4) Απουσία μισαλλοδοξίας, μυωπικής ισχυρογνωμοσύνης.

 

Απουσία κριτικής: αίτια

1) Ιδιοτέλεια.

2) Επανάπαυση, εφησυχασμός, αδιαφορία.

3) Πνευματική νωθρότητα.

4) Απαιδευσία, ατολμία.

5) Αδυναμία αξιολόγησης και διαχείρισης προβλημάτων-θεμάτων.

6) Μετακύλιση της αρμοδιότητας και της ευθύνης σε άλλους. Προσδοκία για την δράση χαρισματικών ανθρώπων, αρμοδίων να επιλύνουν τα πάντα.

 

Ο ρόλος του δασκάλου στην τόνωση της κριτικής ικανότητας των μαθητών

1) Καλλιέργεια κλίματος αποδοχής των άλλων, αλληλοσεβασμού σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

2) Ενίσχυση του υγιούς διαλόγου που διεξάγεται σε κλίμα ευγένειας, μετριοπάθειας, διαλλακτικότητας, δημοκρατικής αγωγής, ισοτιμίας μεταξύ των διαλεγομένων,

3) Αποκλεισμός των διχαστικών επικίνδυνων ιδεολογιών από την εκπαιδευτική διαδικασία.

4) Ανάδειξη του εκπαιδευτικού χώρου σε κέντρο βαθείας δημοκρατικής, αντιααυταρχικής αγωγής χαρακτηριστικό της οποίας είναι η ελεύθερη διακίνηση ιδεών, η καλοπροαίρετη αντιμετώπιση του άλλου, οι αδιάλειπτες ιδεολογικές ζυμώσεις με στόχο την δημιουργία ελεύθερων υπεύθυνων, μη περίτρομων και χειραγωγήσιμων ανθρώπων.

  • Δημιουργήθηκε στις
  • Τελευταία ενημέρωση στις
  • Προβολές: 274

Σύνδεση

Εισάγετε το όνομα χρήστη και το συνθηματικό. Μόνο οι διδάσκοντες έχουν πρόσβαση.